Gıda Işınlama YönetmeliÄŸinde DeÄŸiÅŸiklik Yapılması Hakkında Yönetmelik
Yayımlandığı R.Gazete 15.10.2002-24907

Gıda Işınlama YönetmeliÄŸinde DeÄŸiÅŸiklik Yapılması Hakkında Yönetmelik
Yayımlandığı R.Gazete 19.12.2003-25321

Amaç
Madde 1- Bu YönetmeliÄŸin amacı; gıda ışınlama tesislerinin kurulması ile bu tesislere lisans verilmesini, gıda maddelerinin üretiminde kullanılan her türlü ham ve yardımcı maddeler ile mamul ve yarı mamul gıda maddelerinin tekniÄŸine uygun olarak ışınlanmasını, ışınlanmış gıdaların tüketime arzı, denetlenme esas ve usullerini belirlemektir.
Kapsam
Madde 2- Bu Yönetmelik; gıda maddelerini ışınlama esas ve usulleri ile gıda ışınlama tesislerinin kuruluÅŸları ve ışınlanmış gıdaların tüketimine iliÅŸkin; lisans, izin,tescil, istihdam, kontrol, denetim, ithalat ve ihracata dair esas ve usulleri kapsar.
Hukuki dayanak
Madde 3- Bu Yönetmelik 560 sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararname’nin 4,5,6,7,12,13 ve 15 inci maddeleri ile 2690 sayılı Türkiye Atom Enerjisi Kurumu Kanununun 4 ve 10 uncu maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.
Madde 4- Bu Yönetmelikte geçen;
Böceklenmeyi önlemek : Gıda maddelerinde bulunan böcek yumurta ve larvalarının canlılık ve üreme faaliyetlerinin yok edilmesi veya azaltılarak etkisiz hale getirilmesini,
Doz : Işınlanan gıdanın birim kütlesinde absorbladığı radyasyon enerjisinin miktarını,
Dozimetri : Doz ve doz hızının kGy/saat olarak standardize edilmiÅŸ metotlarla ölçülmesini,
Gıda ışınlama : Gıda maddesinin istenilen bir teknolojik amaca ve usulüne uygun olarak yeterli bir dozda ışınlanmasını,
Gıda ışınlama tesisi : Gıdanın uygun bir ışın kaynağıyla güvenli bir ÅŸekilde ışınlanması için tasarlanmış ve lisanslanarak tescil edilmiÅŸ kaynak, donanım ve çalışma sistemlerini içeren bina ve eklerini,
Işınlama lisansı : Işınlama tesisinin tasarım, inÅŸa ve iÅŸletilmesi için Türkiye Atom Enerjisi Kurumu’nun verdiÄŸi radyasyon güvenliÄŸi uygunluk onayını,
Kilo Gray (kGy) : Işınlanan gıdanın 1 kg’ı başına absorblanan ortalama radyasyon enerjisinin kilojoul olarak miktarını,
MeV : Milyon elektron volt enerji birimini,
Mikrorganizma : Virüs, bakteri, fungus, ve paraziti,
Ortalama doz : Belli kütledeki gıdanın birim hacminde dozimetrelerin yerleÅŸtirildiÄŸi noktalardaki yerel yoÄŸunluk ve absorblanan dozların ortalamasıyla bulunan absorblanan doz miktarını ; yoÄŸunlukça homojen gıdalarda absorblanan ortalama minimum ve maksimum dozların ortalamasını,
TAEK : Türkiye Atom Enerjisi Kurumunu
ifade eder.
Gıda ışınlama esasları
Madde 5- Gıdaların ışınlanması aÅŸağıdaki esaslara göre yapılır.
a) Gıda ışınlama iÅŸlemi; gıdalarda bozulmaya sebep olan mikroorganizmalar ,ve biyokimyasal olayların miktar ve faaliyetlerinin engellenmesi, azaltılması, yok edilmesi, gıdaların raf ömürlerinin uzatılması, olgunlaÅŸma süresinin kontrolü veya müteakip iÅŸlemlerdeki istenen deÄŸiÅŸiklikleri saÄŸlamak amaçlarından biri veya birkaçı için belirlenmiÅŸ ışınlama dozunda, uygun teknolojik ve hijyenik koÅŸullarda yapılır.
b) Işınlanacak gıda ve ambalaj materyali, 16/11/1997 tarihli ve 23172 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi YönetmeliÄŸi’nin hükümlerine uygun olması gerekir.
c) BozulmuÅŸ gıdalar insan tüketimine sunulmak üzere ışınlanamaz.
d) Işınlama iÅŸlemi öncesinde, iÅŸlem sırasında ve sonrasında Türk Gıda Kodeksi YönetmeliÄŸinde belirtilen genel hijyen kurallarına uyulur. Ä°ÅŸyeri yetkilisi ve /veya sorumlusu 9/6/1998 tarihli ve 23367 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Gıdaların Üretimi Tüketimi ve Denetlenmesine Dair YönetmeliÄŸi’nin iÅŸyeri sorumlulukları ile ilgili hükümlerini yerine getirir.
e) Gıda ışınlamada kullanılacak ışınlama dozu, gıdanın özelliklerine ve istenen doz aralığına uygun uluslararası kabul edilebilir dozimetri yöntemleriyle gıdanın belli hacim biriminde absorblanan ortalama doz ölçülerek belirlenir.
f) Bu YönetmeliÄŸe tabi olarak kurulan tesisler radyasyon güvenliÄŸi açısından 24/7/1985 tarihli ve 85/ 9727 sayılı Radyasyon GüvenliÄŸi TüzüÄŸü hükümlerine uymakla yükümlüdürler.
Işınlama dozu
Madde 6- Gıda maddelerine uygulanacak ortalama ışınlama dozu, gıdanın özellikleri itibarıyla girdiÄŸi bir gıda grubuna uygun doz sınırları içerisinde istenen teknolojik amaca göre seçilir. Gıda gruplarına göre izin verilen ortalama doz üst sınırları Ek -1 de verilmiÅŸtir.
Yeniden ışınlama
Madde 7- Nem oranı düÅŸük hububat, bakliyat, kurutulmuÅŸ gıdalar ve benzeri gıdalarda ışınlama sonrası, böceklenme ve bulaÅŸmaları azaltmak veya yok etmek amacıyla tekrar ışınlama yapılabilir. Yeniden ışınlama; 1 kGy civarında düÅŸük dozlarda ışınlanmış maddelerden hazırlanmış gıdalarda baÅŸka bir teknolojik amaç için ve/veya bileÅŸiminde % 5’den daha az ışınlanmış katkı maddesi içeren gıdalarda 6 ıncı maddeye uygun olarak yapılır.
Işın kaynakları
Madde 8- Gıda ışınlama işlemlerinde aşağıdaki ışın tipleri kullanılabilir;
a) Kapalı Kobalt- 60 ( Co-60 ) ve Sezyum- 137 ( Cs- 137) radyonüklit kaynaklarından yayılan gama ışınları ,
b) 5 MeV ve daha düÅŸük enerjide çalışan makine kaynaklarından üretilen X-ışınları,
c) 10 MeV ve daha düÅŸük enerjide çalışan makine kaynaklarından üretilen elektronlar.
Işınlama tesisleri ve istihdam
Madde 9- Gıda ışınlama tesisleri 8 inci maddedeki ışın kaynaklarından birini kullanarak, bu iÅŸin gerektirdiÄŸi teknolojik donanımla, radyasyon güvenliÄŸi ve hijyenik koÅŸullara uygun olarak inÅŸa edilmiÅŸ olması gerekir. Gıda ışınlama tesislerinde:
a) Gıda ışınlama konusunda eğitimi TAEK tarafından onaylanmış yeterli sayıda kişilerin istihdamı zorunludur.
b) Gıda ışınlama sırasındaki tüm iÅŸlem kontrol parametreleriyle dozimetrik ölçüm kayıtlarının tutulması ve muhafazası zorunludur.
Lisans, izin ve tescil
Madde 10- Gıda ışınlama tesisi kurmak isteyen özel ve tüzel kiÅŸiler ;
a) Radyasyon GüvenliÄŸi TüzüÄŸüne dayanılarak çıkarılan 18/6/1994 tarihli ve 21964 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Gama ve Elektron Demeti Işınlama Tesislerinin GüvenliÄŸi YönetmeliÄŸine göre TAEK’den gıda ışınlama tesisi kurmak ve iÅŸletmek için lisans alır.
b) Bu tesis üretime geçmeden önce 10/7/1996 tarihli ve 22692 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Gıdaların Üretim ve Satış yerleri Hakkındaki Yönetmeli’ÄŸin ilgili hükümlerine göre SaÄŸlık Bakanlığı’ndan çalışma izni alır ve SaÄŸlık Bakanlığı’nın düzenleyeceÄŸi gıda iÅŸyeri siciline kaydolur.
c) Alınan lisans belgesi ve çalışma izniyle birlikte tesiste kullanılacak alet ve ekipmanların isimlerini, radyasyon tipini ve dozimetri metodunu içeren bir dosya ile Tarım ve KöyiÅŸleri Bakanlığı’na gıda ışınlama izni için baÅŸvurur.
BaÅŸvuru dosyası, Tarım ve KöyiÅŸleri Bakanlığından 3 ve TAEK’ den 3 olmak üzere 6 uzman kiÅŸiden teÅŸekkül edecek bir komisyon tarafından incelemeye alınır, inceleme sonucu uygun bulunan tesise izin verilerek tescil edilir.
Tescil edilen tesiste ışınlanacak olan gıda maddeleri 9/6/1998 tarihli ve 23367 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Gıdaların Üretimi Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Yönetmeli’ÄŸin ilgili hükümlerine göre Tarım ve KöyiÅŸleri Bakanlığı’ndan üretim izni alınmış olan gıdalar olması gerekir.
Kalite temini
Madde 11- Kalite temini için,
a) Gıdanın ışınlandığı koÅŸulların gerekli esas, usul ve amaçlara uygun olmasını ayarlayan proses kontrol sistemi ve kontrol deÄŸerlerinin belgesi ve kayıtları tutulur,
b) Işınlanmış gıda ve ambalaj materyali Türk Gıda Kodeksi YönetmeliÄŸine uygun olur,
c) Işınlanacak gıdanın kalitesi ve proses icapları, ışınlama öncesinde, ışınlama sırasında ve ışınlama sonrasında istenilen teknolojik amacı saÄŸlaması gerekir,
d) Dozimetri uygulamasının uluslararası standartlara uygun olması gerekir.
Belgeleme
Madde 12- Işınlanan her bir parti gıda için en az iki kontrol dönemi saklanacak bir kayıt bulundurulur. Bu kayıtta:
a) İşlemin parti numarası,
b) Işınlama tarihi,
c) Işınlanmış gıdanın miktar ve tipi,
d) Işınlama sırasında kullanılan ambalaj materyali ve şekli,
e) Işınlama sırasında ölçülen minimum ve maksimum doz oranları, ortalama doz ve diÄŸer proses kontrol deÄŸerleri,
f) Işınlama sırasında gözlenen normal proses koÅŸullarından sapmalar belirtilir.
Etiketleme
Madde 13- 16/11/1997 tarihli ve 23172 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi YönetmeliÄŸi’nin 9 uncu bölümünde yer alan bilgilere ilaveten etikette aÅŸağıdaki hususların yer alması zorunludur.
a) Işınlanmış gıdalar için, önceden paketlenmiÅŸ olsun veya olmasın, düzenlenecek nakliye belgelerinde ışınlama yapmasına izin verilen tesisin adı, ışınlama tarihi, ışınlama dozu ve parti numarası ,
b) Işınlanmış ve tüketime hazır olarak ambalajlanmış gıda ambalajı üzerinde gıdanın isminin yanında yazı ve Ek -2’de verilen ÅŸekildeki yeÅŸil renkli uluslararası gıda ışınlama sembolü ile ışınlandığı,
c) Gıda bileÅŸenlerinden birisi ham veya çiÄŸ iken ışınlanmış ise bileÅŸim listesinde bu bileÅŸenin hangi dozda ışınlandığı,
d) (a) ve (b) bentlerindeki bilgilere göre yığın taşıyıcılardaki taşıma belgelerinde ışınlanmış gıda olduÄŸu,
e) Gıdaların ışınlanıp ışınlanmadığının tespiti amacıyla ışınlanacak gıdaların üstüne ışınlamayla renk deÄŸiÅŸtiren bir indikatör yapıştırılması .
Depolama
Madde 14- Gıda ışınlama tesislerinde depolanan ışınlanacak ve ışınlanmış gıdalar ayrı yerlerde tekniğine uygun olarak depolanır.

GIDA GRUBU	AMAÇ	DOZ (kGy)
		Minimum	Maksimum
Grup1-SoÄŸanlar, kökler ve yumrular	Depolama sırasında filizlenme, çimlenme ve tomurcuklanmayı önlemek
Grup 2- Taze meyve ve sebzeler (Grup 1’in dışındakiler )	a)OlgunlaÅŸmayı geciktirmek b)Böceklenmeyi önlemek c)Raf ömrünü uzatmak d) Karantina kontrolü	(x)	1,0 1,0 2,5 1,0
Grup3-Hububat, öÄŸütülmüÅŸ hububat ürünleri,kabuklu yemiÅŸler, yaÄŸlı tohumlar, baklagiller,kurutulmuÅŸ sebzeler ve kurutulmuÅŸ meyveler	a)Böceklenmeyi önlemek b)Mikroorganizmaları azaltmak c)Raf ömrünü uzatmak		1,0 5,0 5,0
Grup 4- ÇiÄŸ balık, kabuklu deniz hayvanları ve bunların ürünleri ( taze veya dondurulmuÅŸ), dondurulmuÅŸ kurbaÄŸa bacağı	a)Bazı patojenik mikroorganizmaları azaltmak b)Raf ömrünü uzatmak c)Paraziter enfeksiyonların kontrolü	(x)     (xx)	5,0 3,0 2,0
Grup 5- Kanatlı, kırmızı et ile bunların ürünleri ( taze veya dondurulmuÅŸ)	a)Bazı patojenik mikroorganizmaları azaltmak b)Raf ömrünü uzatmak c)Paraziter enfeksiyonların kontrolü	(x)     (xx)	7,0 3,0 3,0
Grup 6- Kuru sebzeler, baharatlar,kuru otlar, çeÅŸniler ve bitkisel çaylar	a) Bazı patojenik mikroorganizmaları azaltmak b) Böceklenmeyi önlemek	(x)	10,0(xxx) 1,0
Grup 7- Hayvansal orijinli kurutulmuÅŸ gıdalar	a)Böceklenmeyi önlemek b)Küflerin kontrolü		1,0 3,0

Resmi Gazete Tarih ve sayısı :15.10.2002-24907
Gıda Işınlama YönetmeliÄŸinde DeÄŸiÅŸiklik Yapılması Hakkında Yönetmelik

MADDE 1 – 6/11/1999 tarih ve 23868 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Gıda Işınlama YönetmeliÄŸinin Kapsam” baÅŸlıklı 2 nci maddesi aÅŸağıdaki ÅŸekilde deÄŸiÅŸtirilmiÅŸtir.
“Madde 2- Bu Yönetmelik; gıda maddelerinin ışınlama esas ve usulleri ile gıda ışınlama tesislerinin kuruluÅŸları ve ışınlanmış gıdaların pazarlamasına iliÅŸkin; lisans, izin, tescil, istihdam, kontrol, denetim, ithalat ve ihracata dair esas ve usulleri kapsar.
Bu yönetmelik tıbbi gözetim altında steril diyet ihtiyacı duyan hastalar için hazırlanan ışınlanmış gıda maddelerini kapsamaz.”
MADDE 2- Aynı YönetmeliÄŸin Gıda ışınlama esasları baÅŸlıklı 5 inci maddesi aÅŸağıdaki gibi deÄŸiÅŸtirilmiÅŸtir.
“Madde 5 - Gıdaların ışınlanması aÅŸağıdaki esaslara göre yapılır;
a) Gıda ışınlama iÅŸlemi; gıdalarda bozulmaya sebep olan mikroorganizmalar ve biyokimyasal olayların miktar ve faaliyetlerinin engellenmesi, azaltılması, yok edilmesi, gıdaların raf ömürlerinin uzatılması, olgunlaÅŸma süresinin kontrolü veya müteakip iÅŸlemlerdeki istenen deÄŸiÅŸiklikleri saÄŸlamak amaçlarından biri veya birkaçı için belirlenmiÅŸ ışınlama dozunda, uygun teknolojik ve hijyenik koÅŸullarda yapılır.
b) Işınlanacak gıda ve ambalaj materyali, 16/11/1997 tarihli ve 23172 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi YönetmeliÄŸi’nin hükümlerine ve ışınlama iÅŸlemine uygun olması gerekir.
c) Işınlanmış gıdalar ile ilgili koşullar EK-3 de verilmiştir.
d) Ortalama absorblanan doz EK-4e göre hesaplanır.
e) Gıda ışınlaması ile aynı amaçla uygulanacak olan herhangi bir kimyasal iÅŸlem, gıda ışınlaması ile birlikte kullanılamaz.
f) BozulmuÅŸ gıdalar insan tüketimine sunulmak üzere ışınlanamaz.
g) Işınlama iÅŸlemi öncesinde, iÅŸlem sırasında ve sonrasında Türk Gıda Kodeksi YönetmeliÄŸinde belirtilen genel hijyen kurallarına uyulur. Ä°ÅŸyeri yetkilisi ve /veya sorumlusu 9/6/1998 tarihli ve 23367 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Gıdaların Üretimi Tüketimi ve Denetlenmesine Dair YönetmeliÄŸin iÅŸyeri sorumlulukları ile ilgili hükümlerini yerine getirir.
h) Gıda ışınlamada kullanılacak ışınlama dozu, gıdanın özelliklerine ve istenen doz aralığına uygun uluslararası kabul edilebilir dozimetri yöntemleriyle gıdanın belli hacim biriminde absorblanan ortalama doz ölçülerek belirlenir.
ı) Bu YönetmeliÄŸe tabi olarak kurulan tesisler radyasyon güvenliÄŸi açısından 24/7/1985 tarihli ve 85/ 9727 sayılı Radyasyon GüvenliÄŸi TüzüÄŸü hükümlerine uymakla yükümlüdürler.”
MADDE 3- Aynı YönetmeliÄŸin Yeniden ışınlama baÅŸlıklı 7 nci maddesi aÅŸağıdaki ÅŸekilde deÄŸiÅŸtirilmiÅŸtir.
“Madde 7- Nem oranı düÅŸük hububat, bakliyat, kurutulmuÅŸ gıdalar ve benzeri gıdalarda ışınlama sonrası, böceklenme ve bulaÅŸmaları azaltmak veya yok etmek amacıyla tekrar ışınlama yapılabilir. Yeniden ışınlama; 1 kGy civarında düÅŸük dozlarda ışınlanmış bileÅŸenlerden hazırlanmış gıdalarda baÅŸka bir teknolojik amaç için ve/veya bileÅŸiminde % 5’den daha az ışınlanmış katkı maddesi içeren gıdalarda 6 ncı maddeye uygun olarak yapılır. Maksimum ışınlama dozunu aÅŸmamak kaydı ile birden fazla ışınlama yapıldığı durumlar da bu iÅŸlem yeniden ışınlama anlamı taşımaz.”
MADDE 4- Aynı YönetmeliÄŸin Lisans, izin ve tescil baÅŸlıklı 10 uncu maddesi aÅŸağıdaki ÅŸekilde deÄŸiÅŸtirilmiÅŸtir.
Madde 10- Gıda ışınlama tesisi kurmak isteyen özel ve tüzel kiÅŸiler;
a) Radyasyon GüvenliÄŸi TüzüÄŸüne dayanılarak çıkarılan 18/6/1994 tarihli ve 21964 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Gama ve Elektron Demeti Işınlama Tesislerinin GüvenliÄŸi YönetmeliÄŸine göre TAEK’den gıda ışınlama tesisi kurmak ve iÅŸletmek için lisans alır.
b) Bu tesis üretime geçmeden önce 10/7/1996 tarihli ve 22692 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Gıdaların Üretim ve Satış yerleri Hakkındaki Yönetmelik”in ilgili hükümlerine göre SaÄŸlık Bakanlığı’ndan çalışma izni alır ve SaÄŸlık Bakanlığı’nın düzenleyeceÄŸi gıda iÅŸyeri siciline kaydolur.
c) Çalışma iznine ait baÅŸvurular SaÄŸlık Bakanlığı’ndan 3 ve TAEK’ den 3 olmak üzere 6 uzman kiÅŸiden teÅŸekkül edecek bir komisyon tarafından incelemeye alınır, inceleme sonucu uygun bulunan tesise çalışma izni verilir.
d) Alınan lisans belgesi ve çalışma izniyle birlikte tesiste kullanılacak alet ve ekipmanların isimlerini, ışınlama tipini ve dozimetri metodunu içeren bir dosya ile Tarım ve KöyiÅŸleri Bakanlığı’na gıda ışınlama izni için baÅŸvurur.
BaÅŸvuru dosyası, Tarım ve KöyiÅŸleri Bakanlığından 3 ve TAEK’ den 3 olmak üzere 6 uzman kiÅŸiden teÅŸekkül edecek bir komisyon tarafından incelemeye alınır, inceleme sonucu uygun bulunan tesise izin verilerek tescil edilir.
Tescil edilen tesiste ışınlanacak olan gıda maddeleri 9/6/1998 tarihli ve 23367 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Gıdaların Üretimi Tüketimi ve Denetlenmesine Dair YönetmeliÄŸin ilgili hükümlerine göre
Tarım ve KöyiÅŸleri Bakanlığı’ndan üretim izni alınmış olan gıdalar olması gerekir.”
MADDE 5- Aynı YönetmeliÄŸin Belgeleme baÅŸlıklı 12 nci maddesi aÅŸağıdaki ÅŸekilde deÄŸiÅŸtirilmiÅŸtir.
“Madde 12- Işınlanan her bir parti gıda için en az 5 yıl saklanacak bir kayıt bulundurulur. Bu kayıtta;
a) İşlemin parti numarası,
b) Işınlama tarihi,
c) Işınlanmış gıdanın miktar ve tipi,
d) Işınlanacak gıda maddesinin yüzde bileÅŸimi,
e) Işınlama sırasında kullanılan ambalaj materyali ve şekli,
f) Işınlama sırasında ölçülen minimum ve maksimum doz oranları, ortalama doz ve diÄŸer proses kontrol deÄŸerleri,
g) Işınlama sırasında gözlenen normal proses koÅŸullarından sapmalar,
h) Işınlama işlemini talep eden kişi veya kuruluş,
belirtilir.”
MADDE 6 - Aynı YönetmeliÄŸin Etiketleme baÅŸlıklı 13 üncü maddesi aÅŸağıdaki ÅŸekilde deÄŸiÅŸtirilmiÅŸtir.
“Madde 13- 16/11/1997 tarihli ve 23172 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi YönetmeliÄŸi’nin 9 uncu bölümünde yer alan bilgilere ilaveten etikette aÅŸağıdaki hususların yer alması zorunludur;
a) Işınlanmış gıdalar için, önceden paketlenmiÅŸ olsun veya olmasın, düzenlenecek nakliye belgelerinde ışınlama yapmasına izin verilen tesisin adı, ışınlama tarihi, ışınlama dozu ve parti numarası verilir.
b) Tüketiciye ve toplu tüketim yerlerine sunulacak ışınlanmış ürünlerde, “Işınlanmıştır” veya “Işınlama Ä°ÅŸlemi Yapılmıştır” ifadesinin yanında Ek-2 ‘de verilen yeÅŸil renkli uluslararası gıda ışınlama sembolünün kolayca görünebilir ÅŸekilde etiket üzerinde bulunması zorunludur.
Dökme olarak satılan ışınlanmış ürünlerde bu ifadeler ve ÅŸekil ürünün ismi ile birlikte ürünün bulunduÄŸu kabın üzerinde veya yanında bulunan satış etiketinde yer almalıdır.
c) Işınlanmış ürün gıda maddesinde bileÅŸen olarak yer alıyorsa, bileÅŸen listesinde “Işınlanmıştır” veya “Işınlama Ä°ÅŸlemi Yapılmıştır” ifadesi yer almalıdır.
Dökme olarak satılan gıda maddesinde, ışınlanmış ürün bileÅŸen olarak kullanılıyorsa bu ifadeler ürünün ismi ile birlikte ürünün konduÄŸu kabın üzerinde veya yanında bulunan satış etiketinde yer almalıdır.
d) Gıda maddesi içinde gıda bileÅŸeni birden fazla bileÅŸenden oluÅŸuyorsa ve bu bileÅŸenler ışınlanmış ise gıda maddesine direk eklenen bileÅŸen son üründe % 25 in altında dahi olsa “Işınlanmıştır” veya “Işınlama Ä°ÅŸlemi Yapılmıştır” ifadesi bileÅŸen listesinde yer almalıdır.
e) Tüketiciye ve toplu tüketim yerlerine ulaÅŸmayan ürünlerde; ışınlanmamış bir gıda maddesinin içerdiÄŸi gıda ve bileÅŸenlerin her ikisi de ışınlama iÅŸlemine tabi tutulmuÅŸ ise “Işınlanmıştır” veya “Işınlama Ä°ÅŸlemi Yapılmıştır” ifadesi yer alır.
Ayrıca ışınlama yapılan tesisin adı, adresi veya gıda işyeri sicil numarası belirtilir.
f) Işınlanmış gıda maddeleri ile ilgili belgelerde gıdanın ışınlandığına dair bilgiler yer almalıdır.
g) Gıda bileÅŸenlerinden birisi ham veya çiÄŸ iken ışınlanmış ise “içindekiler” bölümünde verilirken bu bileÅŸenin yanında hangi dozda ışınlandığı belirtilir,
h) (a) ve (b) bentlerindeki bilgilere göre dökme gıdaların taşınmasında kullanılan taşıma belgelerinde ışınlanmış gıda olduÄŸu bildirilir,
ı) Gıdaların ışınlanıp ışınlanmadığının tespiti amacıyla ışınlanacak gıdaların üstüne ışınlamayla renk deÄŸiÅŸtiren bir indikatör yapıştırılması gereklidir.”
MADDE 7 - Aynı YönetmeliÄŸin Işınlanmış gıdaların tüketimi, ithalatı ve Ä°iracatı baÅŸlıklı 16 ıncı maddesine aÅŸağıdaki ikinci fıkra ve bentler eklenmiÅŸtir.
“Bunun yanı sıra ışınlanmış bir gıdanın ithalatı için aÅŸağıdaki kurallara uyulmalıdır:
a)Işınlama iÅŸlemine tabi tutulan gıda maddeleri bu Yönetmelikte belirtilen koÅŸulları saÄŸlamalıdır.
b) Işınlama yapmış olan tesisin isim ve adresini gösteren belgeler ve 12 nci maddede belirtilen kayıtta yer alan bilgiler diÄŸer belgeler ile birlikte sunulmalıdır.”
MADDE 8 – Aynı YönetmeliÄŸe, bu YönetmeliÄŸin 3 ve 4 nolu ekleri ilave edilmiÅŸtir.
MADDE 9- Aynı YönetmeliÄŸe Avrupa BirliÄŸine uyum baÅŸlığı altında 17 nci madde eklenmiÅŸ ve diÄŸer maddeler buna göre teselsül ettirilmiÅŸtir.
“Avrupa BirliÄŸine uyum
Madde 17– Bu Yönetmelik 1999/2/EEC sayılı Işınlanmış Gıda ve Gıda BileÅŸenleri ile ilgili Üye Ülkelerin Kanunlarının YaklaÅŸtırılması ve 1999/3/EEC sayılı Işınlanmış Gıda ve Gıda BileÅŸenleri ile ilgili Komisyon Listesinin OluÅŸturulması” üzerine Avrupa Parlamentosu ve Konsey Direktifleri baz alınarak Avrupa BirliÄŸine uyum çerçevesinde hazırlanmıştır.”
Geçici Madde 1-Halen faaliyet gösteren ve bu Yönetmelik kapsamında yer alan ürünleri üreten ve satan iÅŸyerleri 2 yıl içinde bu TebliÄŸ hükümlerine uymak zorundadır. Bu süre içinde gerekli düzenlemeleri yapmayan iÅŸyerleri ve satış yerlerinin faaliyetine izin verilmez. Bu iÅŸyerleri hakkında 560 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine göre yasal iÅŸlem yapılır.
Yürürlük
MADDE 10- Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüÄŸe girer.
Yürütme
MADDE 11- Bu Yönetmelik hükümlerini Tarım ve KöyiÅŸleri Bakanı, SaÄŸlık Bakanı ve Türkiye Atom Enerjisi Kurumu BaÅŸkanı yürütür.

1)Gıda ışınlaması sadece aşağıdaki durumlarda uygulanabilir.
A- Teknolojik olarak bir ihtiyaç mevcut ise,
B- SaÄŸlık için bir tehlike oluÅŸturmuyorsa ve önerilen koÅŸullarda gerçekleÅŸtiriliyorsa,
C- Tüketici menfaatleri için uygun ise,
D- Bu iÅŸlem, iyi üretim veya tarım uygulamalarının yada hijyen uygulamalarının yerini alamaz.
2)Gıda ışınlama sadece aÅŸağıdaki amaçlar için kullanılabilir.
A- Patojen mikroorganizmaların azaltılması ile gıda kaynaklı hastalıkların azaltılması,
B- Bozulmaya neden olan mikroorganizmaların yok edilmesi ve çürümenin önlenmesi veya geciktirilmesi ile gıda maddelerinin bozulmasının azaltılması,
C-Filizlenme, çimlenme ve olgunlaÅŸma ile oluÅŸabilecek gıda maddesi kayıplarının azaltılması,
D-Bitki yada bitkisel ürünlere zarar veren organizmaların gıda maddesinden uzaklaÅŸtırılması.”

1.DOZÄ°METRÄ°
Genel Ortalama SoÄŸrulan Doz:
10 kGy veya daha az bir genel ortalama doz ile iÅŸlem görmüÅŸ gıdaların saÄŸlık yönünden güvenli olduklarının belirlenmesinde; belirli bir doz aralığındaki radyasyonun yol açtığı tüm radyokimyasal etkilerin doz ile orantılı olduÄŸu varsayılır.
Genel Ortalama doz ( D ) malzemenin toplam hacmi üzerinden alınan aÅŸağıdaki integral ile tanımlanır:
Burada;
M :iÅŸlem gören örneÄŸin toplam kütlesi,
p :(x, y, z) noktalarındaki yerel yoğunluk,
d :(x, y, z) noktalarındaki yerel absorblanan doz,
dV:dx, dy, dz; gerçek durumlarda hacim kesrini gösteren son derece küçük hacim elemanı.
Genel ortalama doz, homojen ürünler veya yığın ürünlerin homojen görünür yoÄŸunluÄŸu için, ürünlerin tüm hacmi boyunca, stratejik veya geliÅŸigüzel noktalara yeterli sayıdaki dozimetrelerin dağıtılması ile belirlenebilir. Bu yolla belirlenen doz dağılımından hesaplanan doz deÄŸeri, genel ortalama soÄŸurulan doz’dur.
Ürün üzerindeki doz dağılım eÄŸrisinin ÅŸekli iyi bir ÅŸekilde belirlenmiÅŸ ise, minimum ve maksimum doz noktaları bilinir. Bir seri ürün örneÄŸi üzerindeki bu iki noktanın (minimum ve maksimum doz noktaları) doz dağılımının ölçümlendirilmesi, genel ortalama dozun tahmininde kullanılabilir.
Bazı durumlarda, ortalama minimum doz (D min) ve ortalama maksimum doz (D mak) değerlerinin ortalama değeri, genel ortalama dozun iyi bir tahmini olur.
Bu durumlarda;
2. Ä°ÅžLEMLER
2.1. Radyasyon tesisinde bulunan belirlenmiÅŸ sınıftaki gıda maddelerinin rutin olarak ışınlanmasından önce ürün hacmi üzerinde doz ölçümleri yapılarak minimum ve maksimum doz noktaları belirlenir. Bu validasyon ölçümleri, ürün yoÄŸunluÄŸu ve geometrisindeki deÄŸiÅŸimler göz önüne alınarak uygun sayıda (3-5) gerçekleÅŸtirilmelidir.
2.2. Ürün geometrisinin veya ışınlama ÅŸartlarının deÄŸiÅŸtirilmesi durumlarında ölçümler tekrarlanmalıdır.
2.3. Ä°ÅŸlem sırasında, doz limitlerinin aşılmadığını güvence altına almak için rutin doz ölçümleri yapılmalıdır. Ölçümler dozimetrelerin, minimum ve maksimum doz noktalarına veya bir referans noktaya yerleÅŸtirilmeleri ile yapılmalıdır. Referans noktadaki doz, minimum ve maksimum doz ile kantitatif olarak iliÅŸkili olmalıdır. Referans nokta, ürün üzerinde veya içerisinde doz deÄŸiÅŸimlerinin düÅŸük olduÄŸu uygun bir yerde olmalıdır.
2.4. Rutin doz ölçümleri her partide ve üretim süresince düzenli aralıklarla gerçekleÅŸtirilmelidir.
2.5. Akışkan, paketlenmemiş malzemelerin ışınlandığı durumlarda minimum ve maksimum doz yerleri belirlenemez.
Böyle durumlarda bu doz uç deÄŸerlerinin ( D min ve D mak ) belirlenmesi için tesadüfi dozimetre örneklemesi ile tespit edilir.
2.6. Doz ölçümleri kabul edilmiÅŸ dozimetre sistemleri kullanılarak yürütülmelidir ve ölçümler birincil standartlara göre izlenebilir olmalıdır.
2.7. Işınlama süresince aÅŸağıda belirtilen tesis parametreleri kontrol edilmeli ve sürekli kayıt edilmelidir.
radyonüklit tesisleri için;
-ürün taşıma hızı veya radyasyon alanında geçen süre
-kaynağın doÄŸru pozisyonda olduÄŸunu gösteren bilgi
hızlandırıcı tesisler için;
-tesisin ürün taşıma hızı ve enerji seviyesi
-elektron akımı ve tarayıcı genişliği bilgileri
MADDE 1-6/11/1999 tarihli ve 23868 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Gıda Işınlama YönetmeliÄŸi’nin 11 inci maddesinin (b) bendi aÅŸağıdaki ÅŸekilde deÄŸiÅŸtirilmiÅŸ ve maddeye aÅŸağıdaki (e) bendi eklenmiÅŸtir.
“b) Işınlanacak gıdalar ile temas eden madde ve malzemelerin ışınlamaya uygun olması,”
“e) Bu Yönetmelik kapsamında faaliyette bulunan tesislerin üretim koÅŸullarının, Gıdaların Üretimi Tüketimi ve Denetlenmesine Dair YönetmeliÄŸin 9 uncu maddesinin (a) ve (b) bentlerinde belirtilen usul ve esaslara uygun olması,”
MADDE 2- Aynı YönetmeliÄŸin 15/10/2002 tarihli ve 24907 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan deÄŸiÅŸik 12 inci maddesinin (f) bendi aÅŸağıdaki ÅŸekilde deÄŸiÅŸtirilmiÅŸtir.
“f)Işınlama iÅŸleminin Ek- 3’e uygun olarak yapılan kontrolünde, dozimetrik kontroller ve kayıtlarında; limitler, en düÅŸük ve en yüksek deÄŸerler, absorblanan doz ve iyonlaÅŸtırıcı radyasyon tipi,”
MADDE 3- Aynı YönetmeliÄŸin 15/10/2002 tarihli ve 24907 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelikle eklenen geçici 1 inci maddesi aÅŸağıdaki ÅŸekilde deÄŸiÅŸtirilmiÅŸtir.
“Geçici Madde 1-Halen faaliyet gösteren ve bu Yönetmelik kapsamında yer alan ürünleri üreten ve satan iÅŸyerleri 6 ay içinde bu Yönetmelik hükümlerine uymak zorundadır. Bu süre içinde gerekli düzenlemeleri yapmayan iÅŸyerleri ve satış yerlerinin faaliyetine izin verilmez. Bu iÅŸyerleri hakkında 560 sayılı Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine göre yasal iÅŸlem yapılır.”
Yürürlük MADDE 4- Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüÄŸe girer.
Yürütme MADDE 5- Bu Yönetmelik hükümlerini Tarım ve KöyiÅŸleri Bakanı, SaÄŸlık Bakanı ve Türkiye Atom Enerjisi Kurumu BaÅŸkanı yürütür.

< Önceki		Sonraki >